Ja, er moesten stoelen worden bijgezet. Vorig jaar was dat ook bij de derde aflevering van Lof&Lust. Het begint goed te lopen en dan is het weer voor even afgelopen. Het is een intensieve periode met de hele groep, maar ik denk dat we het op een mooie manier hebben afgesloten. En de data voor volgend jaar staan al weer op de kalender. Abonnementen kunnen zelfs al worden besteld.
Toen Vivaldi's opus 3 in 1711 van de Amsterdamse pers rolde, had Ferdinand III, Gran Prencipe di Toscana, zoals hij op het titelblad genoemd wordt, nog maar twee jaar te leven. Hij was een telg uit het roemrijke geslacht van De' Medici en een van de belangrijkste mecenassen van zijn tijd. Geen wonder dat Vivaldi daarvan wilde profiteren. Ferdinando was een getalenteerd en veelzijdig musicus, zanger, klavecinist en strijker. Hij trouwde met een Beierse prinses, die ook van muziek hield, maar hij werd er niet gelukkig van. Hij verliet in 1696 Florence om zich in Venetië te vermaken, waar hij verschillende affaires had, met mannen en vrouwen, en waarschijnlijk syphilis opliep. Zijn relatie met de beroemde castraat Cecchino de Castris was geen geheim. Vivaldi zal hem in die tijd vast vaker tegen het lijf gelopen zijn.
De winter is in aantocht. Weer om binnen te zitten en handschoenen aan te doen als je naar buiten gaat. Zeker als je nog een beetje cello wilt spelen daarna. Maar binnen in de Laurenskerk is het ook nog fris. We hebben er bij de keuze van de locatie, weer 'gewoon' onder het hoofdorgel, wel rekening mee gehouden, maar de verwarming staat op deze maandag, als wij weer aan onze eerste repetitie beginnen, nog niet aan. Vivaldi zal voor de warmte moeten zorgen, en dat doet hij ook. In deze kou geen Vier Jaargetijden voor ons, maar drie concerten uit zijn opus drie, een dozijn concerten onder de titel L'Estro Armonico, de harmonische inspiratie. En het zou zijn grootste succesnummer worden. Blijkbaar had hij dat wel een beetje verwacht want hij stak er extra geld in om ze in Amsterdam te laten drukken bij Estienne Roger. De eerste druk verscheen in 1711, precies driehonderd jaar geleden. Reden voor feest, met een Nederlands tintje. Er zouden overigens nog twintig herdrukken volgen, een ongekend record voor de 18e eeuw!
Amore was een van de affecten die de bouwstenen vormden van het verhaal van Lof&Lust van afgelopen woensdag. Liefde, een serie huwelijken, minnaars, was een rode lijn in het leven van Lucrezia Borgia. Zelfs haar vader en broer werden in dat verband genoemd. Ook in de tekst van Minnekus de Groot. Ook veel van die wereldlijke cantates en aria's van Scarlatti gaan over de liefde. Keus genoeg, maar 'Aan de oever van de Tiber' is wel een hele mooie. Vooral het 'infelici miei lumi' werkte prachtig.
Maandagavond hebben we de doorloop gedaan. Dan kun je zien hoe het er in het donker uitziet. Vooral als je in de kerk zit, vanaf mijn plaats op het podium is de indruk beperkt. Ik zie wel dat Serge een groot talent voor het bouwen van een podium heeft. Met de losse vloerdelen heeft hij er weer iets moois van gemaakt, waarop Donatella en Sonja het verhaal kunnen vertellen. Vorig jaar had hij ook zulke inventieve opstellingen, zoals de tribunes voor het publiek bij de laatste, en het gebruik van het hekwerk bij de Combattimento van Monteverdi. Één karakteristiek daarvan keert nu weer terug in een andere gedaante, maar dat zal ik nog niet verklappen.
Nog nauwelijks bekomen van de vorige Lof&Lust hebben we ons in de tweede gestort. Dit jaar betekent dat andere tekstschrijver, andere regisseur, andere acteur, en andere solisten natuurlijk. Maar in dit geval is het een aangenaam weerzien, want Minnekus en Serge kennen we nog van vorig jaar, toen we voor de hele serie met ze hebben samengewerkt.
Ook muzikaal komen we terug bij een oude bekende. Een bekende die toen nog heel nieuw voor ons was, en dat nog steeds een beetje is, ook wel zal blijven, vermoed ik. Gesualdo is een vreemde eend in de muziekgeschiedenis, een componist waar velen enorm door gefascineerd zijn geraakt, zowel in zijn muziek als in zijn leven. Hij vermoordde zijn eerste vrouw (tevens zijn nicht) en haar minnaar en is er mee weggekomen. De verslagen van het proces zijn bewaard gebleven. Doet een beetje denken aan de schilder Carravagio.
En dat was dan Titiaan. Met een muzikaal feest hebben we onze Italiaanse serie in de Laurens geopend. Uiteindelijk viel alles op zijn plaats, en konden we het publiek weer op verrassingen tracteren.
Vandaag vielen dan alle stukjes op hun plaats. Hoewel nog niet allemaal, want de afbeeldingen komen morgenavond pas, als het donker is. En die zijn natuurlijk niet onbelangrijk bij het verhaal van een schilder. Ruurt had zijn kleding nog niet aan, maar overtuigde al helemaal als Titiaan, met een beeldende tekst van Lex Bohlmeier. Het spannende vandaag was om te merken hoe de wisselwerking tussen tekst en muziek uitwerkte. Je zoekt altijd naar mogelijkheden waarbij ze elkaar versterken, en dat is zeker weer een aantal keren gelukt. Hier en daar hebben we onze speelmanier daar ook op aangepast. Die oude muziek, waarbij nog zoveel keuzes worden open gelaten, is daar bijzonder geschikt voor.
De zoektocht naar Venetiaans repertoire voor muziek bij het verhaal van Titiaan heeft een aantal mooie namen opgeleverd. Wat te denken van Massimiliano Neri, ook wel Negri genoemd. Als je zijn naam op Google intoetst verschijnen talloze sites en foto's van een beroemd Italiaans fotomodel, maar de 17e eeuwse componist is lastiger te vinden. En wat mij betreft is het een van de grootste verrassingen van dit programma.
Maar allereerst even de schijnwerper op Barbara Strozzi . Zij is tenslotte de enige dame in het gezelschap. Ook in later eeuwen zal het componeren zich voornamelijk in de hoofden van mannen afspelen, maar toen was het zeker een unicum . Zij was een aangenomen dochter van Giulio Strozzi, een dichter van goede familie. Hij zal haar vader wel geweest zijn want haar moeder was dienstbode in zijn huishouden. Barbara had een goede reputatie als zangeres, maar moet ook aantrekkelijk en intelligent geweest zijn. Ze schrijft attractieve en ritmisch interessante liederen, waarvan we er twee hebben uitgezocht, allebei uit haar opus twee. Er is een uitgebreide website over haar en haar werk, waar de teksten van beide nummers, met een Engelse vertaling te vinden zijn onder nummer 2.04 (Costume de Grande) en 2.09 (La Vendetta): http://barbarastrozzi.blogspot.com/2008/10/opus-2-texts.html
Na maanden van voorbereidingen, bedenken, beluisteren, bediscussiëren, was het deze week eindelijk zover dat we met de musici in de Laurenskerk zaten en konden horen wat voor repertoire er voor het eerste programma van de nieuwe serie Lof&Lust was uitgekozen. Vivaldi kennen we natuurlijk allemaal, hoewel het Concerto all rustica nooit op een hitlijst zal hebben gestaan. Die man heeft ook zoveel gecomponeerd! En onder de minder bekende stukken zitten nog veel juweeltjes. Met een knipoog komt ook nog een van zijn evergreens heel even langs in het programma, als illustratie van de tekst die op dat moment wordt uitgesproken. Ruurt de Maerschalk zal dat gaan doen, in de rol van Titiaan. Hij was nog niet bij onze repetities maar heeft al wel apart met regisseur Elsina Jansen gerepeteerd. Komende week zullen we gaan merken hoe de tekst combineert met de muziek. En met de beelden, want die eerste voorstelling gaat, meer dan beide andere, ook over zien.
Of Titiaan een groot muziekliefhebber was, is moeilijk meer na te gaan, maar op meerdere schilderijen komen musici voor. Een keer, bij Bacchanale, dat in het Prado hangt, is een bijna leesbaar muziekhandschrift te zien. Men denkt er een canon van Adriaan Willaert in te hebben herkend. Willaert is de enige tijdgenoot die we ook tot klinken brengen, en bovendien een landgenoot, als we het 15e eeuwse Vlaanderen even bij de Nederlanden rekenen. Voor de muziekgeschiedenis, en zeker die van Venetië, waar hij aan de basis van de ontwikkeling van de dubbelkorigheid stond, is hij van grote betekenis geweest. Maar zijn muziek klinkt nog maar zelden. We openen met een vrolijk lied, La vita mia dolce, wat in het programma ook echt gaat werken als een intro, maar daar moet ik niet te veel van verklappen, en eindigen met O magnum mysterium, een van zijn beroemdste werken. Het is een religieus motet, eigenlijk voor kerstmis, maar het kan heel goed staan voor de verwondering over het genie van Titiaan, die in zijn lange leven zulke ongelooflijke meesterwerken tot stand heeft gebracht. In deze nieuwe instrumentale bewerking van Jan Willem Nelleke zullen we ons bij het spelen ook laten leiden door de tekst en de handeling die eraan vooraf is gegaan. Bij het eerste doorspelen viel al op hoe geschikt de ruimte van de Laurenskerk is voor deze muziek, maar we hebben nog wel even tijd nodig om een speelstijl te vinden die optimaal overtuigt. Voor mij is dat een van de uitdagingen van deze serie: niet alleen de muziek van de barok op een stijlvolle manier te spelen, maar ook terug te gaan naar vroeger tijden, verborgen schatten naar boven te halen en te combineren met muziek en een idioom dat beter bekend is. In dat opzicht is Venetië een zeer aantrekkelijke zoekplaats.
Willaert is de enige tijdgenoot die we ook tot klinken brengen, en bovendien een landgenoot, als we het 15e eeuwse Vlaanderen even bij de Nederlanden rekenen. Voor de muziekgeschiedenis, en zeker die van Venetië, waar hij aan de basis van de ontwikkeling van de dubbelkorigheid stond, is hij van grote betekenis geweest. Maar zijn muziek klinkt nog maar zelden. We openen met een vrolijk lied, La vita mia dolce, wat in het programma ook echt gaat werken als een intro, maar daar moet ik niet te veel van verklappen, en eindigen met O magnum mysterium, een van zijn beroemdste werken. Het is een religieus motet, eigenlijk voor kerstmis, maar het kan heel goed staan voor de verwondering over het genie van Titiaan, die in zijn lange leven zulke ongelooflijke meesterwerken tot stand heeft gebracht. In deze nieuwe instrumentale bewerking van Jan Willem Nelleke zullen we ons bij het spelen ook laten leiden door de tekst en de handeling die eraan vooraf is gegaan. Bij het eerste doorspelen viel al op hoe geschikt de ruimte van de Laurenskerk is voor deze muziek, maar we hebben nog wel even tijd nodig om een speelstijl te vinden die optimaal overtuigt. Voor mij is dat een van de uitdagingen van deze serie: niet alleen de muziek van de barok op een stijlvolle manier te spelen, maar ook terug te gaan naar vroeger tijden, verborgen schatten naar boven te halen en te combineren met muziek en een idioom dat beter bekend is. In dat opzicht is Venetië een zeer aantrekkelijke zoekplaats.