Terug naar Bach

Mijn eerste kennismaking met Bachs Goldbergvariaties dateert uit het begin van de jaren ’80. De excentrieke Canadese pianist was in 1982, net vijftig geworden, onverwacht overleden. Hij trad al jarenlang niet meer op maar maakte uitsluitend nog studio-opnames. Zoals dat gaat, leverde zijn dood een hoop publiciteit op, niet alleen over zijn leven maar ook over de laatste plaat die hij had gemaakt. Het was een opname van de Goldbergvariaties en die moest ik natuurlijk hebben; een lp, die ik in een paar maanden heb grijsgedraaid. Veel later pas, inmiddels op cd, beluisterde ik zijn allereerste opname, de plaat waarmee hij in 1955 in één klap de wereld verbaasde en veroverde: eveneens de Goldbergvariaties. Dat hij op deze manier de cirkel van zijn professionele leven had rondgemaakt, zoals Bach dat in deze variaties ook doet, met de Aria die na de dertigste variatie terugkeert, was uiteraard voedingsstof voor vele mystieke theorieën.

gould

Ondertussen ontdekte ik een plaat met een bewerking voor drie strijkers van Dmitri Sitkovetsky, die het stuk zelf met twee collega’s had opgenomen, als eerbetoon aan Gould. Een partituur was als bonus aan de grammofoonplaat toegevoegd. Het leek mij een ideaal werk voor een lunchconcert voor de Vrienden van het Rotterdams Philharmonisch Orkest in Boijmans.

Daar heb ik het, toen ook al met Laurens en Janine, voor het eerst uitgevoerd, in een tijd dat die versie nog onbekend was. Later, inmiddels als leden van Domestica Rotterdam, hebben we het stuk weer uit de kast gehaald en er, in combinatie met teksten van Tagore en hindoestaanse dansen, een muzikaal-literaire salon mee gevuld. In die tijd hadden we met Domestica een serie salons op de zondagmiddag in Arminius, die in zekere zin een voorloper waren van de serie die we de laatste jaren in de Laurenskerk organiseren. Het repertoire bestond uit kamermuziek, vooral twintigste-eeuws, en voor de teksten werd meestal samengewerkt met leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium. Met de verbouwing van Arminius, we namen afscheid met Pierrot Lunaire tussen de steigers, eindigde dat mooie initiatief.

arminius

Nu, in het achtste seizoen van Lof & Lust in de Laurens wordt het hoog tijd om terug te keren naar dat ongelooflijke meesterwerk van de grote Bach. En ik ben heel blij dat Jan Willem de uitdaging is aangegaan om een nieuwe bewerking van de muziek voor ons ensemble te maken. Nu kunnen we, met voor ons geschreven noten, met zijn allen het avontuur aangaan, de grote reis maken. Want een reis is het zeker om vanaf de aria als startpunt langs dertig variaties, twee keer vijftien, tien keer drie, en alle uitdagingen en gemoedstoestanden die dat met zich meebrengt weer gelouterd terug te keren bij de aria. De aria hebben we al weleens in de Laurenskerk gespeeld, in een programma rond Anna Magdalena Bach. Het staat ook als pareltje in haar Notenbüchlein.

Golberg Aria Anna Magdalena Notebook 1725

Nooit eerder hebben we ons in deze serie beperkt tot een enkel werk, maar ik denk dat het goed gaat werken. Meestal gebruiken we de teksten als verbinding om met uiteenlopende muzikale werken een groter geheel te maken. Nu zal het aandeel van José Kuipers vooral de muziek van Bach in een nieuw perspectief plaatsen, de oren de gelegenheid geven bij te tanken, en een eigen spanningsboog creëren. Een spannend proces.